Ter Inspiratie

Vanaf 2017 iedere laatste zondag van de maand nieuwe artikelen, blogs, citaten en tips op onze site. Mis niets en meld u aan voor ons inspiratiebulletin.
Toon alles
verhalen
uitgelicht
interviews
boekrecensies
17/08

Hoe overleef ik mijn dood, een boek over lijden

‘Hoe overleef ik mijn dood, een boek over lijden’ door Korine van Veldhijsen
Kun je blij worden van een boek over lijden en de dood? Ja, dat kan. Tenminste, als je het boek van journalist Korine van Veldhuijsen leest. De inhoud is samengesteld in de vorm van interviews en geschreven …

Door Anne Gouweloos, boekrecensent

Lees meer
17/08

Kijk zijn voeten maken een dansje

‘Kijk, zijn voeten maken een dansje… de zin van muziek aan het levenseinde’ door Yolanthe Cornelisse
Muziek maakt gezond’ schrijft Yolanthe Cornelisse aan het eind van haar boek. Cornelisse is muziektherapeut en speelt voor stervenden. Ze gebruikt daar diverse muziekinstrumenten voor. Zoals een kleine lier en een reverieharp.
Als muziek …

Door Anne Gouweloos, boekrecensent

Lees meer
17/08

Wat kan mij gebeuren? Leven met René Gude

‘Wat kan mij gebeuren? Leven met René Gude’ door Babs van den Bergh
November 2007: filosoof René Gude hoort het bot in zijn bovenbeen knappen wanneer hij zich verstapt. De arts in het ziekenhuis constateert ‘Femur rechts als gevolg van fybreuze dysplasie’  oftewel: ziek bot in rechterdijbeen. De arts tekent …

Door Anne Gouweloos, boekrecensent

Lees meer
25/06

Geboren worden en sterven

Tijdens mijn werkzaamheden als verloskundige heb ik met veel ontzag kunnen zien hoe een geboorteproces tot stand kwam en verliep. Individueel zeer verschillend, maar van universele kwaliteit. Tot op zekere hoogte wetenschappelijk te beschrijven, maar onmiskenbaar mysterieus en spiritueel.
Ontzag voor het natuurlijke verloop
Vijf jaar geleden stierf mijn moeder. …

Door Irma Haacke, student intensive 'Omgaan met Sterven' en vrijwilliger VPTZ

Lees meer
25/06

De geboorte van een vlinder

Op 6 juni 2017 heb ik tijdens de afronding van de opleiding Omgaan met Sterven mijn werkstuk ‘De geboorte van een vlinder’ gepresenteerd.
Ontdekkingsreis
De geboorte van een vlinder, zoals ik mijn verslag heb genoemd, heeft alles te maken met de ontdekkingsreis gedurende negen maanden in de opleiding Post-HBO …

Door Elly Wiekart-Bultman, student Intensive 'Omgaan met Sterven' en vrijwilligster VPTZ

Lees meer
25/06

Bezield mijn licht laten schijnen

Ik kijk terug op een mooie tijd van 9 maanden. Vanuit onrust, crisis, op mijn werk ben ik op zoek gegaan. Op zoek naar verdieping, nieuwe kansen en mogelijkheden. Het Chinese schriftteken voor crisis is samengesteld uit de tekens voor ‘gevaar’ en ‘kans’. Zo ben ik terecht gekomen bij deze …

Door Laetitia Ooms, student intensive 'Omgaan met Sterven' en verpleegkundige oncologie en palliatieve zorg

Lees meer
25/06

In het licht zie ik dat stof danst

Ik zie mezelf als stof dat danst – dansend met het leven, dat in mij levend en tegelijk stervend is, elke dag opnieuw, opbloeien, zijn en afnemen, sterven en opgenomen worden, om weer opnieuw op te bloeien, van moment tot moment, een lief leven lang.
Dit zijn de titel en …

Door Caroline Brand, student intensive 'Omgaan met Sterven' en yogadocente

Lees meer
25/06

Verslag symposium Aandacht voor Sterven

Inmiddels ligt het eerste symposium van het Landelijk Expertisecentrum Sterven achter ons. Met maar liefst meer dan 400 aanmeldingen was het symposium op voorhand al geslaagd. Terugkijkend kunnen we dat alleen maar bevestigen. We hebben veel positieve reacties ontvangen. Enkele minpuntjes zijn er ook, die we zeker zullen evalueren.

Door de Redactie

Lees meer
28/05

Het zelfgekozen einde

Euthanasie is altijd ‘uit vrije wil’ en in die zin ‘zelfgekozen’. Een patiënt vraagt en de arts voert de euthanasie uit mits aan alle zorgvuldigheidseisen is voldaan. Een belangrijk misverstand is dat euthanasie een recht zou zijn. De wet regelt echter niet het recht op euthanasie maar geeft artsen de …

Door Ineke Koedam, oud hospicecoördinator en docent intensive 'Omgaan met Sterven'

Lees meer
28/05

Verschillen tussen euthanasie en palliatieve sedatie

Er bestaat veel onenigheid in het land over de verhouding tussen palliatieve sedatie in de laatste levensfase en euthanasie. Volgens sommigen is sedatie een verkapte – ‘langzame’ – vorm van euthanasie: de patiënt gaat immers dood na een ingreep van een arts. Anderen benadrukken de verschillen met euthanasie.
In het …

Door Rob Bruntink, journalist en expert palliatieve zorg

Lees meer
28/05

Een grotere natuur

Een vrucht in de natuur
een appel of een dennenappel
laat niet eerder los
dan wanneer het proces van afhechting
voltooid is.
Niet eerder.
Ook de mens is deel
van een grotere natuur
met een eigen proces van afhechting
voor een voltooid geheel.
In onze dagen en in onze maatschappij

Door de Redactie

Lees meer
28/05

Het collectieve sterven

De Callery perenboom, nu bekend als de ‘Survivor Tree’, werd ontdekt in de enorme puinhopen van Ground Zero na de terroristische aanslagen op 11 september 2001. De zwaar beschadigde boom werd verzorgd, gevoed en verpleegd en staat nu, weer helemaal gezond, op het 9/11 Momorial in Manhattan als een levende …

Door Ineke Koedam, oud hospicecoördinator en docent intensive 'Omgaan met Sterven'

Lees meer
30/04

‘Mache dich mein Herze rein’

Als ik de telefoon die avond aanneem, hoor ik aan haar zachte, dunne stem dat ze voelt dat ze achteruit gaat. De laatste weken ben ik wekelijks bij haar geweest om haar een ritmische inwrijving te geven, waar ze van genoot. Haar lichaam op een aangename manier voelen, ervaart ze …

Door Ruth Cooiman, verpleegkundige antroposofische zorg en ambassadeur van het Landelijk Expertisecentrum Sterven

Lees meer
23/04

Overgangsgebied en tussentijd

Wanneer houdt het leven op en is iemand dood? Is dat op het moment dat het hart niet meer klopt, het bloed niet meer stroomt en de schouwarts de dood heeft vastgesteld? Maar hoe komt het dan dat hospicewerkers met grote regelmaat na het fysieke overlijden een aanwezigheid ervaren? Een …

Door Ineke Koedam, oud hospicecoördinator en docent intensive 'Omgaan met Sterven'

Lees meer
30/04

‘De kist moet dicht’

De eerste keer dat ik in aanraking kwam met postmortale zorg was toen ik als leerling-verpleegkundige in 1992 in het ziekenhuis werkte. Ik weet het niet meer exact, maar ik schat dat ik in die tijd (ongeveer een jaar, ik ben voortijdig gestopt) drie of vier mensen dood heb gezien, …

Door Mariska Bruntink-Overman, mede eigenaar van Bureau MORBidee

Lees meer
30/04

De praktijk van waken

Het oerbeeld van de behoefte aan waken bij een stervende vinden we in de evangeliën.
Na het Avondmaal komt Christus met zijn leerlingen aan bij de Hof van Gethsemane en vraagt hen om daar te blijven, te waken en te bidden, om niet in verzoeking te komen. Zelf gaat hij …

Door Ingrid Deij, secretaris bestuur Stichting Wederzijds

Lees meer
26/03

Allah gaf me deze ziekte om me wakker te schudden

Mohammed Bassime (1966-2015)
Als Marokkaan ziet hij de dingen anders dan veel Nederlanders, merkte Mohammed Bassime (19-11-1966). “Mijn lot ligt niet in mijn handen of die van de artsen: mijn ziekte ligt in Gods handen.” Mirakels zijn mogelijk, van opgeven wilde hij dan ook niet horen. Hij maakte zich boos …

Door Korine van Veldhuijsen, schrijfster en ambassadeur Landelijk Expertisecentrum Sterven

Lees meer
26/03

Gelijke rechten voor allochtone en autochtone patiënten?

Islamitische patiënten krijgen op hun cultuur aangepaste aandacht in de zorg, schrijft verpleegkundige Maria Bakker. Behandeling wordt aangepast aan de cultuur. De beschuldiging van Denk dat bij niet Westerse migranten de stekker er eerder uitgetrokken wordt, doet haar pijn. In een open brief aan de heer Kuzu, schrijft zij:
Beste …

Door Maria Bakker, oncologisch verpleegkundige

Lees meer
26/03

‘Wilt u richting Mekka liggen?’

Steeds vaker krijgen huisartsen en andere zorgverleners te maken met oudere migranten die hun laatste levensdagen doormaken in Nederland. Zorgverleners ontdekken dan, soms door schade en schande, dat hun opvattingen over een goed levenseinde niet voor iedereen opgaan. Ook palliatieve zorg dient tegenwoordig maatwerk te zijn.
Lees hier het artikel …

Door de Redactie

Lees meer
15/03

In Beeld: Sander de Hosson

Sander de Hosson is longarts in het Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Hij is hoofdredacteur van Probleemgeoriënteerd denken in de palliatieve zorg en schrijft columns over het belang van goede kwaliteit van leven en sterven in de palliatieve fase. Sander is lid van het Comité van Aanbeveling van het Landelijk Expertisecentrum Sterven.

Door de Redactie

Lees meer
24/05

Symposium Aandacht voor Sterven

Symposium Aandacht voor sterven | Woensdag 24 mei 2017 | 13.30 – 16.45 uur | Bomencentrum Nederland, Baarn
U kunt zich hier aanmelden!
op de Nationale Dag Aandacht voor Sterven
Wat weet u van sterven? En wat zou u als (zorg)professional, hulpverlener, vrijwilliger of mantelzorger moeten of willen weten? Het Landelijk Expertisecentrum Sterven, …

Door de Redactie

Lees meer
26/02

Nijntje, geboorte en dood

Bij het overlijden van Dick Bruna, 17 februari 2017
Een paar jaar geleden wilde  ik voor een zwangere vriendin een aardigheidje kopen. Had Dick Bruna niet ooit geschreven over Nijntje’s opa en oma? In een gerenommeerde boekhandel ga ik op zoek naar de titel. ‘Ja, Opa en oma Pluis’, zegt …

Door Addy Camper, voorlichter wilsverklaringen en ambassadeur Landelijk Expertisecentrum Sterven

Lees meer
26/02

Over aanraken gesproken

Aanraken stelt gerust, geeft vertrouwen en leidt tot overgave. Zeker als mensen weerloos en kwetsbaar zijn. Omdat ze in de laatste periode van het leven zijn, zijn er zoveel tollende gedachten over hoe het allemaal zal gaan. Dan kan het stille en liefdevolle aanraken door een ander een verlichting zijn …

Door Ruth Cooiman, verpleegkundige antroposofische zorg en ambassadeur van het Landelijk Expertisecentrum Sterven

Lees meer
26/02

Kleur in de laatste levensfase

Een jong gezin maakte met elkaar een gezamenlijk schilderij. Vader was te ziek om mee te doen, maar keek vanuit bed naar zijn echtgenote en jonge kinderen. Er werden foto’s gemaakt en vader zette uiteindelijk zijn vingerafdrukken op het schilderij. Zo stond hij er toch op. Het was een kostbaar …

Door Karin Brandt, beeldend begeleider

Lees meer
26/02

Aromazorg bij sterven

In de palliatieve en terminale zorg spelen niet alleen reguliere behandelingen en zorg een rol, maar ook is er een plaats voor complementaire zorg, zorg die de reguliere  handelingen aanvullen en die aansluiten op de holistische zienswijze op gezondheid en ziekte. Palliatieve zorg is zorg voor de hele mens, met …

Door Madeleine Kerkhof, expert Complementaire Zorg

Lees meer
26/02

Muziek aan het sterfbed

Vlak voor Pasen maak ik kennis met haar. Haar man is een jaar geleden overleden en nu is zij in haar laatste levensfase. Op Paasmorgen zit ze op de gang en luistert naar ons koortje van medewerkers. Ze is erg ontroerd door het lied “…Blijf niet huilen bij mijn graf, …

Door Saskia Hoogendam, muziektherapeute

Lees meer
26/02

In Beeld: Sara Allen

De Amerikaanse Sara Allen, PhD is een holistisch gepromoveerde arts. Ingrid Schippers van Energy Medicine Nederland spreekt met haar over energetische geneeskunde bij sterven en de non-invasieve methode om stervenden te begeleiden.
‘The novice can sit next to the advanced practitioner and both of them will go away with whatever …

Door Ingrid Schippers, energy counselor

Lees meer
23/02

Stem op onze voorzitter

VPRO Tegenlicht zoekt Uitdagers & Aanpakkers.
‘Een stem op Ineke Koedam is een stem op een samenleving waarin tijd en ruimte bestaat voor waardig leven en sterven.’
Onze voorzitter Ineke Koedam is genomineerd als een echte uitdager en aanpakker die buiten de gebaande paden verandering organiseert.
Motivatie
In onze samenleving …

Door de redactie

Lees meer
29/01

Spirit sources

The following is taken from my latest book When Did You Ever Become Less by Dying? Afterlife: The Evidence. In the last chapter I list some of the advantages we could expect if we as a global society began to pay more attention to the spirit sources you and I …

Door Stafford Betty, Professor of Religious Studies, Death and Afterlife Researcher

Lees meer
29/01

Precies die vlinder

Onlangs kwam ik bij de stervende John, vader van twee dochters, getrouwd met Eva. Een mooie, bijzondere ontmoeting hadden we. Het was heel speciaal hoe de vrouwen liefdevol over hem spraken, en om hem heen stonden. Ik zag hoe ziek de man was en dat het niet lang meer zou …

Door Ineke Koedam, oud hospicecoördinator en docent Post-HBO intensive 'Omgaan met Sterven'

Lees meer
29/01

Gedeelde doodervaring biedt steun en troost

Na de Amerikanen en Engelsen hebben nu ook de Nederlanders onderzoek gedaan naar gedeelde doodervaringen en de gevolgen ervan. Anne Gouweloos onderzocht of deze spirituele ervaring rondom het sterfbed van een geliefde invloed heeft op rouwende jongeren en zo ja, hoe dan.
‘Ik zag op de sterfdag van mijn vader …

Door Anne Gouweloos, psychosociaal begeleider

Lees meer
29/01

Vlinders

Ik heb het nu al een paar keer meegemaakt en het went nooit. Ik lees dan de namen voor van kinderen die vermoord zijn. En ik doe dat in het midden van de winter als het buiten guur en koud is en als de kinderen in de intimiteit van de …

Door Leo Fijen, hoofd Levensbeschouwing van KRO-NCRV en schrijver van veelgelezen boeken over sterven en dood

Lees meer
25/12

Kennis ontsluiten

Met heel veel plezier heeft de redactie in de afgelopen maanden artikelen, blogs en columns geplaatst op onze pagina Ter Inspiratie. Op deze eerste Kerstdag plaatsen we de laatste bijdrage van dit jaar, een prachtige kerstlegende ‘De vuuraanbidders’ zo vol van symboliek en actualiteit.
Uit lezersreacties blijkt dat onze pagina …

Door Ineke Koedam, initiatiefnemer Landelijk Expertisecentrum Sterven

Lees meer
25/12

De vuuraanbidders

Een Kerstlegende, geschreven door Auke Jelsma.
Deze legende werd in de 13e eeuw dankzij Marco Polo ook in West- Europa bekend. Op zijn reis naar China was hij in het huidige Iran op de drie praalgraven van Melchior, Balthasar en Caspar en op de gemeenschap van de vuuraanbidders gestuit.
Wijs …

Door Ruth Cooiman, ambassadeur van het Landelijk Expertisecentrum Sterven, is verpleegkundige antroposofische zorg

Lees meer
18/12

Sterfelijkheid van patiënten

`Ik pleit voor meer structurele training van slechtnieuwsgesprekken tijdens de heelkunde-opleiding`
Professor Casper van Eijck, chirurg in het Erasmus MC, behandelt en begeleidt voornamelijk patiënten met pancreastumoren. In de landelijke pers praat hij met enige regelmaat over de sterfelijkheid van zijn patiënten. ´Geestelijk fit zijn is binnen ons vak nog …

Door Casper H.J. van Eijck, hoogleraar chirurgie en lid Comité van Aanbeveling

Lees meer
18/12

Overlijden en sterven

In het menselijk lichaam is de dood aan de orde van de dag. Elk uur van de dag en de nacht sterven ontelbare lichaamscellen door een actief en georganiseerd proces: de geprogrammeerde celdood. Rode bloedlichaampjes worden niet ouder dan 120 dagen, darmslijmvliescellen leven korter dan een week. Dat onze weefsels …

Door Guus van der Bie, docent antroposofische geneeskunde

Lees meer
18/12

Sterven óf leven verlengen?

Erwin J.O. Kompanje is als klinisch ethicus, wetenschapper, filosoof en publicist, al jarenlang verbonden aan de Intensive Care Volwassenen op het Erasmus MC. Hij schreef mee aan de end-to-life-richtlijn van de NVIC en heeft een heldere visie over het staken van een behandeling.
Patiënten kunnen door moderne technologie steeds langer …

Door Erwin J.O. Kompanje, klinisch ethicus, Erasmus MC Rotterdam

Lees meer
18/12

De weg van de ziel

Zij was een patiënte met ernstige hartproblemen. Zij was toen een leeftijdgenote, wat het voor mij extra confronterend maakte. Zij ging voor harttransplantatie en zocht contact met mij als geestelijk raadsman in het ziekenhuis.
Na een aantal gesprekken zei ze opeens: ‘Ari, ik weet eigenlijk niet of ik het …

Door Ari van Buuren was hoofd Dienst Geestelijke Verzorging in het UMC, Utrecht

Lees meer
18/12

In Beeld: Rob Bruntink

Rob Bruntink is journalist/auteur met palliatieve zorg als specialisatie. Eind 2016 vierde hij zijn twintig jarige bestaan als enige ‘palliatieve journalist’ op aarde. De redactie sprak met hem.
Is de stervende mens beter geworden van 20 jaar palliatieve zorg?
Ik zou graag volmondig willen kunnen zeggen dat de zorg rondom …

Door de Redactie

Lees meer
12/12

In Beeld: Adelheid Roosen

Een openhartig en persoonlijk interview met Adelheid Roosen, artistiek leider van theatergroep Zina & Adelheid | Female Economy en lid van het Comité van Aanbeveling van het Landelijk Expertisecentrum Sterven. Sterven en dood spelen een belangrijke rol in haar theaterproducties. Ineke Koedam sprak met Adelheid over haar onderzoekende tocht door het leven, …

Door Ineke Koedam, initiatiefnemer Landelijk Expertisecentrum Sterven

Lees meer
11/12

Persoonlijke levenseinde rituelen

Als geen ander moment in het leven is de dood omgeven door rituelen. We kennen allemaal de rituelen bij de uitvaart. Goed bekeken is een uitvaart een ineenstrengeling van rituelen die ons helpen stap voor stap los te laten. Maar rituelen kunnen ook vóór het sterven een steun zijn voor …

Door Marian van der Veen, ritueelbegeleider

Lees meer
11/12

Vliegen naar het hemelrijk

De dood is altijd omgeven geweest door mysterie en door specifieke cultuurgebonden symbolen, rituelen en tradities. In het Westen wortelen, historisch gezien, de dood en daarmee verschijnselen en ervaringen rondom de dood, in het christelijk geloof. De symbolische weerslag daarvan is onder andere op begraafplaatsen terug te vinden.
 Het idee …

Door Ineke Koedam, oud hospicecoördinator en docent Post-HBO intensive 'Omgaan met Sterven'

Lees meer
11/12

Het Laatste Avondmaal

Een culinaire verrassing in het teken van leven.
Dood gaan is misschien wel het moeilijkste wat er is. Zeker als we niet zo goed weten wat de dood is en daarom schuiven we het graag voor ons uit. Als het lukt er over te praten heeft ieder haar eigen verhaal …

Door Els Rosenmöller, initiatiefnemer Het Laatste Avondmaal

Lees meer
04/12

Eenzaamheid en sterven

‘Mijn antwoord op eenzaamheid is liefde’, zo luidt de titel van een boekje over eenzaamheid en sterven dat onlangs is verschenen, en het is een citaat uit een van de brieven die vrijwilligers ten behoeve van dit boekje hebben geschreven. Het betreffende boekje is het vierde deel in de serie …

Door Ton Jorna, was als universitair hoofddocent geestelijke of existentiële begeleiding verbonden aan de Universiteit voor Humanistiek

Lees meer
04/12

Toerist of pelgrim?

Deze zomer maakten we vanuit Praag een ‘Tour of Terezín Concentration Camp’. Dat is een groepsbusexcursie naar het Concentratiekamp Theresienstadt of Terezín. Als we uitstappen bij Terezín zien we meteen massagraven. Tussen een Davidsster aan de ene en een Kruis aan de andere kant liggen duizenden mensen begraven. We huiveren.

Door Ari van Buuren, was hoofd Dienst Geestelijke Verzorging in het UMC, Utrecht

Lees meer
04/12

Welkom Hier

Was je thuis of ben je zoekend naar een plek 
Of kwam je aangewaaid om te ontdekken .. deze stek 
Ongeacht jouw verhaal, jouw verlangens, jouw motief 
Ik vind het fijn dat jij er bent 
Je bent zo welkom hier 

Sliep je rustig of roerde zich de nacht 
Hoe …

Door Esther Kruiter, zangeres

Lees meer
27/11

In Beeld: Els van Wijngaarden

Els van Wijngaarden schreef een toegankelijk boek over haar onderzoek naar voltooid leven en de vraag: Hoe gaan we, als individu en als samenleving, om met ouderdom en de dood? De redactie sprak met haar.
Wat heeft u aangezet tot het doen van onderzoek naar Voltooid leven?
In 2010 werd het …

Door de Redactie

Lees meer
27/11

Barmhartigheid en hulp bij zelfdoding

‘Terwijl ik dus klaarwakker was en het tegen middernacht liep en ik naar onze minister op de radio luisterde, viel het mij op dat zij veelvuldig sprak over ‘waardigheid’ en ‘barmhartigheid’: mensen hebben recht op een ‘waardig’ levenseinde en de samenleving toont zich ‘barmhartig’ als zij deze mensen het sterven …

Door de Redactie

Lees meer
27/11

Laura

Mam, hoe ziet de hemel er eigenlijk uit?” Ze ligt in haar bed en kijkt me aan. Bruin krullend haar en bruine ogen. Januari 2005. Ze is vier jaar en zes maanden.
Ik probeer een beschrijving te geven van wat ik onder de hemel versta. “Maar”, besluit ik, “de komende …

Door Dorinda van Marrewijk, eigenaar Kleurige Zaken

Lees meer
27/11

Alsof wij drieën nooit hebben bestaan

Met mijn moeder die las
en breide tegelijk
en mijn vader die zes uur
per dag piano speelde
heb ik jarenlang gepraat,
gelachen en ruzie gemaakt
totdat ze werden ingelijfd
bij de legendarische 6 miljoen.

Een getal, waarover na ruim
een halve eeuw nog steeds
wordt geredetwist.

Hun …

Door Ruben van Zwieten, predikant en oprichter van De Nieuwe Poort, Zuidas en Weena

Lees meer
20/11

In Beeld: Pim van Lommel

Pim van Lommel is oud-cardioloog, BDE-onderzoeker en auteur van het baanbrekende werk ‘Eindeloos Bewustzijn, een wetenschappelijke visie op de bijna-dood ervaring’. Van Lommel maakt deel uit van het Comité van Aanbeveling van het Landelijk Expertisecentrum Sterven. De redactie sprak met hem over wat hem als jonge arts aanzette tot het …

Door de Redactie

Lees meer
20/11

Declaration for integrative end-of-life care

Declaration for Integrative, Evidence-Based, End-of-Life Care
that Incorporates Nonlocal Consciousness
Introduction

In February 2014, a group of internationally known scientists from a variety of scientific fields (biology, neuroscience, psychology, medicine, psychiatry) participated in a summit on post-materialist science. Co-organized by Gary E. Schwartz, PhD and Mario Beauregard, PhD, of …

Door Stephan A. Schwartz, Gary E. Schwartz, Larry Dossey

Lees meer
20/11

Continuity of non-local consciousness

What kind of evidence for survival of death is most convincing for you? 
 
First of all: I don’t talk about survival of death, but about the continuity of (nonlocal) consciousness. And I am also reluctant to talk about ‘evidence’ or ‘proof’, but for me it is beyond reasonable doubt …

Door de Redactie

Lees meer
20/11

Het onverklaarbaarste

Vroeger waren wetenschap en religie één. De wetenschap heeft zich echter verengd en is sceptisch als het gaat om zaken die niet empirisch bewezen kunnen worden. Alles wat we niet kunnen verklaren of uitleggen noemen we een wonder maar er was een tijd waarin we, om met de woorden van …

Door de Redactie

Lees meer
13/11

Toos en Harry

Ik kom op een kamer waar een vrouw in bed ligt.
Ze is helemaal alleen op de kamer, er staan prachtige bloemen, in de vensterbank, op het tafeltje… Allemaal verschillende boeketjes. Ook zie ik een stapeltje kleurboeken, alles liefdevol geordend. Je ziet dat hier veel liefde is binnen gebracht.
De …

Door Guusje Eijbers, artistiek leider en initiatiefnemer Bedtimestories

Lees meer
13/11

Moeder

Nog geen maand geleden was ik op de Veluwe om een lezing te houden voor protestanten en katholieken. De vraag die centraal stond was hoe je in het leven kunt loslaten en thuiskomen. Ik vertelde daar dat dit thema het meest markant naar voren komt in het sterven. Daar is …

Door Leo Fijen, lid van het Comité van Aanbeveling van het Landelijk Expertisecentrum Sterven, is o.a. hoofd Levensbeschouwing van KRO-NCRV

Lees meer
13/11

Nabijheid, een aspect van vertrouwen

Wat hebben stervenden nodig? Wat hebben wij nodig wanneer wij sterven?
Als antwoord op de vraag bij welke innerlijke houding vanuit de omgeving de stervende mens gebaat is, deelt zij met ons haar theorie ‘V.E.R.T.R.O.U.W.E.N.’. Deze is ontstaan uit haar visie op en ervaring uit de hospicepraktijk en bestaat uit …

Door de Redactie

Lees meer
06/11

Gezichten van waardigheid

In de afgelopen periode is er ontzettend veel gebeurd, gezegd, gediscussieerd, geschreven over de laatste levensfase. Mij is opgevallen dat in ons taalgebruik over de laatste levensfase een aantal interessante bochten is genomen:
Waardigheid lijkt volledig synoniem geworden te zijn met zelf kiezen voor het moment waarop je sterft. De …

Door Bert Buizert, directeur Stichting STEM

Lees meer
06/11

Eigenheid, een aspect van vertrouwen

 
Als antwoord op de vraag bij welke innerlijke houding vanuit de omgeving de stervende mens gebaat is, deelt zij met ons haar theorie ‘V.E.R.T.R.O.U.W.E.N.’. Deze is ontstaan uit haar visie op en ervaring uit de hospicepraktijk en bestaat uit tien steekwoorden. Vandaag gaat het over eigenheid.
‘Leven doe je …

Door de Redactie

Lees meer
06/11

Gehoord worden

´Wanneer een patiënt ernstig ziek is, wordt hij vaak behandeld als een persoon die geen recht heeft op een mening. Het is vaak iemand anders die de beslissing neemt of, wanneer en waar een patiënt moet worden opgenomen. Het vraagt zo weinig om te beseffen dat de zieke ook gevoelens, …

Door de Redactie

Lees meer
30/10

Wens, een aspect van vertrouwen

Wat hebben stervenden nodig? Wat hebben wij nodig wanneer wij sterven?
Als antwoord op de vraag bij welke innerlijke houding vanuit de omgeving de stervende mens gebaat is, deelt zij met ons haar theorie ‘V.E.R.T.R.O.U.W.E.N.’. Deze is ontstaan uit haar visie op en ervaring uit de hospicepraktijk en bestaat uit …

Door de Redactie

Lees meer
30/10

November

In november ervaren we het verval en de teloorgang van de natuur. Door wind, storm en regen vallen de bladeren van de bomen en wordt de aarde bedekt met natuurlijk afval van wat ooit welig heeft getierd. Er is weinig meer wat tot bloeien komt in deze tijd van het …

Door Ruth Cooiman, verpleegkundige antroposofische zorg en ambassadeur van het Landelijk Expertisecentrum Sterven

Lees meer
30/10

Iets dat verder reikt

Ik heet je welkom voor een bijzonder moment. Samen met anderen maar misschien wel alleen. Waar je op dit moment ook bent. Weet je welkom om de herinnering aan onze overleden dierbaren in het licht te zetten in deze speciale tijd. Want een speciale tijd ís het. De maand november …

Door Ineke Koedam, oud hospicecoördinator en docent Post-HBO intensive 'Omgaan met Sterven'

Lees meer
30/10

Ten Leste

Ik weet niet welke weg je neemt;
de sterren gaan hun baan ten einde
en straks is mij het dichtstbijzijnde,
het langst gewetene weer vreemd.
Maar wat bestond aan zon en maan
en wisseling van de getijden,
het was alleen opdat wij beiden
elkander niet zouden ontgaan.
Wij worden nu …

Door de Redactie

Lees meer
23/10

De kunst van het sterven

De kunst van het sterven
Atul Gawande houdt een gloedvol pleidooi voor de kunst van het sterven. De geneeskunde is niet in staat stervende mensen goed bij te staan, stelt chirurg Atul Gawande in zijn boek ‘Sterfelijk zijn.’
‘Mensen sterven maar één keer, laten we dat dan zo goed mogelijk …

Door de Redactie

Lees meer
23/10

Uithouden, een aspect van vertrouwen

Wat hebben stervenden nodig? Wat hebben wij nodig wanneer wij sterven?
Als antwoord op de vraag bij welke innerlijke houding vanuit de omgeving de stervende mens gebaat is, deelt zij met ons haar theorie ‘V.E.R.T.R.O.U.W.E.N.’. Deze is ontstaan uit haar visie op en ervaring uit de hospicepraktijk en bestaat uit …

Door de Redactie

Lees meer
23/10

De kokosnoot

Een man kwam bij de soefimysticus Farid met een vraag. Waarom, zo wilde hij weten, waren de mystici zo rustig in het aangezicht van de dood? Farid gaf hem geen direct antwoord, maar pakte een van de kokosnoten die hem door zijn volgelingen waren aangeboden. Hij vroeg de man die …

Door de Redactie

Lees meer
17/10

Film tip NPO2: Brozer

Op vrijdag 28 oktober a.s. wordt de film Brozer, over de naderde dood van goede vriendin Leonoor van o.a. Adelheid Roosen en Mijke de Jong uitgezonden op NPO2 om 22:50 uur.
Brozer laat geen glamour en glitter zien. Geen wedstrijd. Of kanker als topsport. Maar ‘het andere gezicht’ van omgaan …

Door Platform theatergroep Zina & Adelheid

Lees meer
18/10

Trouw ‘uitgelicht’ d.d. 18 oktober 2016

In tegenstelling tot wat de commissie Schnabel (zie foto) in februari van dit jaar adviseerde, wil het kabinet hulp bij zelfdoding toestaan aan mensen die vinden dat hun leven voltooid is.
Hieronder vindt u onze open brief, uitgelicht in Trouw d.d. 18 oktober 2016, over gebruik van het begrip stervensbegeleider. Ineens een …

Door de Redactie

Lees meer
16/10

Het mysterie van leven en dood

Als oud hospice coördinator ben ik sterven gaan zien als een kostbaar en wezenlijk proces van ieder mens.
In dit artikel neem ik u mee in het stervensproces en geef ik inzicht in de gelaagdheid ervan. Ik zal dat doen aan de hand van de elementenleer.
 
Oerkrachten van de …

Door Ineke Koedam, oud hospicecoördinator en docent Post-HBO intensive 'Omgaan met Sterven'

Lees meer
16/10

Overgave, een aspect van vertrouwen

‘Wat hebben stervenden nodig? Wat hebben wij nodig wanneer wij sterven?
Als antwoord op de vraag bij welke innerlijke houding vanuit de omgeving de stervende mens gebaat is, deelt Ruth Cooiman met ons haar theorie ‘V.E.R.T.R.O.U.W.E.N.’. Deze is ontstaan uit haar visie op én ervaring uit de hospicepraktijk en bestaat …

Door de Redactie

Lees meer
16/10

Departures

De film vertelt het ontroerende verhaal van Daigo, een cellist die vanwege de opheffing van zijn orkest noodgedwongen op zoek moet naar een nieuwe baan. Hij reageert op een advertentie waar iemand gevraagd wordt voor ‘Departures’ en het lijkt Daigo wel wat om een nieuwe carrière in de reiswereld te …

Door de Redactie

Lees meer
09/10

Naar de poëtica van de ander

Op 16 juni 2016 presenteerde Anne Goossensen tijdens haar inaugurele rede Naar de poëtica van de ander. De waarde van vrijwilligers in de palliatieve terminale zorg haar visie op onderzoek in de vorm van een drieluik: het zoeken naar de waarde van vrijwilligerswerk in de palliatieve terminale zorg, een filosofische …

Door de Redactie

Lees meer
09/10

Zwijgender-wijs

Ervaring één: ik rijd naar het huis van mijn dochter. Kleinkind Jet zit in de maxi cosi, achter mijn stoel. Ik praat met Jet. Jet zegt niets terug. Misschien slaapt ze wel. Ik blijf de hele weg tegen haar praten en als ik haar thuis aflever, vertel ik beide ouders …

Door Piet van Leeuwen, hospicearts en ambassadeur Landelijk Expertisecentrum Sterven

Lees meer
09/10

Ritme, een aspect van vertrouwen

Wat hebben stervenden nodig? Wat hebben wij nodig wanneer wij sterven?
Als antwoord op de vraag bij welke innerlijke houding vanuit de omgeving de stervende mens gebaat is, deelt Ruth Cooiman met ons haar theorie ‘V.E.R.T.R.O.U.W.E.N.’. Deze is ontstaan uit haar visie op en ervaring uit de hospicepraktijk en bestaat …

Door de Redactie

Lees meer
02/10

Storm

Precies een week geleden hebben we mijn broer begraven. Het stormde. Zeker toen zijn kist zakte. Mijn broer heeft voor zijn leven gevochten als een frontsoldaat. Zo zei hij het zelf. Nou ja, hij hijgde het. De afgelopen maand speelde zijn gevecht zich af aan buizen en slangen. Want hem …

Door Annemiek Schrijver, radio en televisiepresentator van o.a. De Verwondering

Lees meer
02/10

Troost, een aspect van vertrouwen

Wat hebben stervenden nodig? Wat hebben wij nodig wanneer wij sterven?
Als antwoord op de vraag bij welke innerlijke houding vanuit de omgeving de stervende mens gebaat is, deelt Ruth Cooiman met ons haar theorie ‘V.E.R.T.R.O.U.W.E.N.’. Deze is ontstaan uit haar visie op en ervaring uit de hospicepraktijk en bestaat …

Door de Redactie

Lees meer
02/10

Het Michaëlsfeest

 Stilstaan
bij jaarfeesten
maakt me bewust
dat de jaren voorbij
vliegen*
Op het deel van de aarde waar wij wonen, leven en bewegen we mee met het komen en gaan van de seizoenen. De uitzonderlijk mooie nazomer herinnert ons er dit jaar nog niet vaak aan, dat het herfstgetijde toch …

Door Ruth Cooiman, ambassadeur van het Landelijk Expertisecentrum Sterven, is verpleegkundige antroposofische zorg

Lees meer
25/09

Tonio

‘Het stemt me trots, ook namens Tonio, dat u “ons” boek met zoveel betrokkenheid gelezen heeft, en mij daarvan verslag doet. Uw brief lezend weet ik weer waarom ik zoveel noodzaak voelde om mijn requiem te schrijven. Ik wilde Tonio, nu hij er het zwijgen toe deed, een stem geven …

Door de Redactie

Lees meer
25/09

‘Maak mijn tas maar klaar’

Plotseling keek ze omhoog naar het raam en leek intens naar iets te staren. Vervolgens draaide zij zich naar mij toe en zei: ‘Pauline, alsjeblieft, wees nooit bang om dood te gaan. Ik heb een prachtig licht gezien waarnaar ik op weg was….Het was zo vredig en het kostte me …

Door Ineke Koedam, oud hospicecoördinator en docent Post-HBO intensive 'Omgaan met Sterven'

Lees meer
25/09

Respect, een aspect van vertrouwen

Wat hebben stervenden nodig? Wat hebben wij nodig wanneer wij sterven?
Als antwoord op de vraag bij welke innerlijke houding vanuit de omgeving de stervende mens gebaat is, deelt Ruth Cooiman met ons haar theorie ‘V.E.R.T.R.O.U.W.E.N.’. Deze is ontstaan uit haar visie op en ervaring uit de hospicepraktijk en bestaat …

Door de Redactie

Lees meer
18/09

Ondraaglijk of bijna niet (alleen) te dragen?

De term ‘ondraaglijk’ wordt nogal eens gebruikt om zeer ernstig lijden in de laatste levensfase te omschrijven. Het is een term waar veel gewicht aan wordt toegekend, ook in juridisch opzicht. ‘Ondraaglijk’ lijden roept associaties op met een absolute patstelling voor zowel patiënt als zorgverlener. Een alarmerend schrikbeeld met een …

Door Piet van Leeuwen, hospicearts en ambassadeur Landelijk Expertisecentrum Sterven

Lees meer
18/09

Eerbied, een aspect van vertrouwen

Wat hebben stervenden nodig? Wat hebben wij nodig wanneer wij sterven?
Als antwoord op de vraag bij welke innerlijke houding vanuit de omgeving de stervende mens gebaat is, deelt Ruth Cooiman met ons haar theorie ‘V.E.R.T.R.O.U.W.E.N.’. Deze is ontstaan uit haar visie op en ervaring uit de hospicepraktijk en bestaat …

Door de Redactie

Lees meer
18/09

De geboorte van een vlinder

Een man zat op een zonnige middag, in alle rust, te genieten in zijn tuin. Zijn oog viel op een cocon waar net wat beweging in kwam. Er verscheen een gaatje in de cocon en een vlinder probeerde met veel moeite zijn weg naar buiten te vinden door de kleine …

Door de Redactie

Lees meer
14/09

KRO-NCRV Zin in weekend

Luister hier het interview terug met onze voorzitter Ineke Koedam (start op ongeveer 34.25 min). Zij was zondag 18 september 2016 te gast bij Annemiek Schrijver in  Zin in Weekend op NPO 5 om te praten over de oprichting van het Landelijk Expertisecentrum Sterven en ‘aandacht voor sterven’.
 

Door de Redactie

Lees meer
10/09

De scan van Damocles

Het verschil tussen langzaam sterven en plotsklaps dood zijn werd ons – René en mij – schril duidelijk in de zomer van 2014. Een dag nadat we voor de laatste keer bij de oncoloog waren geweest, met wie we samen hadden besloten dat er geen behandelingen meer zouden volgen en …

Door Babs van den Bergh

Lees meer
10/09

Veiligheid, een aspect van vertrouwen

Wat hebben stervenden nodig? Wat hebben wij nodig wanneer wij sterven?
Als antwoord op de vraag bij welke innerlijke houding vanuit de omgeving de stervende mens gebaat is, deelt Ruth Cooiman met ons haar theorie ‘V.E.R.T.R.O.U.W.E.N.’. Deze is ontstaan uit haar visie op en ervaring uit de hospicepraktijk en bestaat …

Door de Redactie

Lees meer
31/08

Los kunnen laten

Je rol als arts is ondergeschikt aan het stervensproces. Steeds meer ziekenhuizen voorzien in palliatieve zorg. Een goede ontwikkeling, zegt palliatief consulent Piet van Leeuwen, maar de valkuil is wel dat het ‘ziekenhuiszorg’ wordt. Hij bepleit hulpverlening zonder behandeldrift, met oog voor de patiënt als sterveling.
In het hospice ben …

Door Piet van Leeuwen, hospicearts en ambassadeur Landelijk Expertisecentrum Sterven

Lees meer
31/08

Het sacrament van de stilte

Verwondering is een mooi woord, vind ik. Dan is het natuurlijk fijn als een televisieprogramma dat je mag maken die naam krijgt. De Verwondering. In het woordenboek staat er bij het woord verwondering onder andere verstomming. Misschien is dat woord nog wel meer intrigerend. Verstomming. Dat je bijkans je hand …

Door Annemiek Schrijver, radio en televisiepresentator van o.a. De Verwondering

Lees meer
31/08

Sterven en geboren worden

De afgelopen tijd mocht ik het weer meemaken: de ene dag bij een stervende, de volgende dag bij een barende aanwezig zijn…
Sinds twee maanden ben ik regelmatig bij haar om uitwendige therapie te geven. Met rozenolie wrijf ik dan ritmisch haar buik, benen en voeten in. Het is rustig …

Door Ruth Cooiman, verpleegkundige antroposofische zorg en ambassadeur van het Landelijk Expertisecentrum Sterven

Lees meer
31/08

Getuigen

Er zijn van die ontmoetingen die je altijd bij zullen blijven. Aan het eind van een drukke donderdag reis ik naar Rozendaal waar het Leger des Heils ooit het eerste hospice van Nederland begon.
Doodziekte mensen kunnen daar sterven met persoonlijke aandacht en goede zorg die er op gericht zijn …

Door Leo Fijen, hoofd Levensbeschouwing van KRO-NCRV en schrijver van veelgelezen boeken over sterven en dood

Lees meer
31/08

De dood, doodgewoon of een mysterie?

Angst en vrees
Tot het midden van de 20e eeuw was de dood een geaccepteerd deel van het leven. De meeste mensen stierven thuis, binnen hun eigen gemeenschap. Dankzij de medische vooruitgang is er veel veranderd. We leven langer en de meesten van ons sterven in een ziekenhuis of instelling. …

Door Ineke Koedam, oud hospicecoördinator en docent Post-HBO intensive 'Omgaan met Sterven'

Lees meer
31/08

Mindful omgaan met sterven

Iedereen gaat dood, maar altijd te vroeg. Afscheid nemen willen we niet. Als het over sterven gaat staan verdriet en angst meteen hand in hand op de deur van je hart te kloppen. “NEEEEE” voel je elke vezel in je lichaam roepen. Natuurlijk wil je deze ongenodigde gasten niet binnen …

Door Esther Mostert, Mindfulnesstrainer en ambassadeur van het Landelijk Expertisecentrum Sterven

Lees meer
31/08

Last-minute trip

Voor de meeste mensen is de boodschap van doodgaan als een boeking voor een last-minute trip.
Onverwacht, vaak niet goed voorbereid, naar een onzekere bestemming.
Er gebeurt van alles in je leven tussen geboren worden en doodgaan. Gewoon bezig zijn met leven en denken over doodgaan, hoezo, waarom?
Elisabeth Kübler-Ross …

Door Yvonne Veltman, Oud-voorzitter Bestuur dr. Elisabeth Kübler-Ross Stichting

Lees meer